Poznaj skrzyp i jego ukryty aromat.

Skrzyp polny (Equisetum arvense L.) jest jednym najuciążliwszych chwastów w Polsce. To nawet dobrze się składa, ponieważ całkiem lubiący chwasty nie muszą wybierać się w daleką podróż, żeby móc go sobie pozyskać i przetworzyć.

Surowcem zielarskim jest ziele skrzypu (herba Equiseti), które charakterystycznie skrzypi przy pocieraniu ze względu na sporą zawartość krzemionki.

Wydawałoby się, że pęd skrzypu jest bezwonny i jako taki również jest opisywany w dziełach sprzed lat m.in. prof.dr. Jana Muszyńskiego, jednak w 2006-roku,  przy użyciu specjalistycznych metod udało się zbadać  lotne związki występujące w tej roślinie. [1] Wyróżniono aż dwadzieścia pięć składników olejku eterycznego i do tego oceniono ich aktywność przeciwdrobnoustrojową.

Najważniejszymi z tych związków są:

Olejek eteryczny skrzypu polnego w rozcieńczeniu 1:10 wykazał silną aktywność przeciwbakteryjną i przeciwgrzybiczą wobec szczepów: bakterii: Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella enteritidis oraz grzybów: Aspergillus niger i Candida albicans. [1]

Jedynie dwa gatunki skrzypu w Polsce wytwarzają kłoski zarodnikowe na bezzieleniowych pędach zarodnikowych, które wypuszczają wczesną wiosną. Dopiero później pojawiają się choinkowate, zielone, płonne pędy asymilujące. Wymienione dwa gatunki to: Equisetum maximum (skrzyp olbrzymi) i Equisetum arvense, czyli skrzyp polny- najpospolitszy chwast.

Jednak olejku eterycznego w skrzypie jest bardzo mało. Equisetum arvense ma większe znaczenie jako środek mineralizujący ze względu na sporą zawartość (do 17%) soli mineralnych, gdzie 2/3 popiołu stanowią: kwas krzemowy i sole potasu. Krzemionka ze skrzypu jest w większej części rozpuszczalna w wodzie (przechodzi do roztworu, a nie jest krzemionką koloidalną- zawieszoną w wodzie), dlatego też jest przyswajalna przez organizm.

Na chemizm skrzypu składają się również sole glinu, glikozyd flawonowy- ekwizytryna, który składa się z kemferolu (5,7,4-trójmetoksy-flawonolu) i dwóch części glikozy.  W surowcu występuje również saponina- ekwizetonina hydrolizująca do fruktozy, arabinozy i ekwizetogenozy. Oprócz tego znajdują się substancje żywicowe, tłuszczowe, kwasy organiczne (m.in. kwas akonitowy, witamina C, kwas szczawiowy i jabłkowy).

Odwarom ze skrzypu przypisuje się również działania:  moczopędne (diureticum), przeciwkrwotoczne (haemostaticum), oczyszczające krew (depurativum).

Surowiec znajduje zastosowanie jako środek łagodnie moczopędny, wpływający na poziom koloidów ochronnych moczu, wspomagający leczenie stanów zapalnych dróg moczowych. Poleca się jego stosowanie również przy powikłaniach kamicy nerkowej, w krwawieniach z dróg moczowych, w stanach nieszczelności naczyń włosowatych, krwawieniach z narządów miąższowych i krwawieniach płucnych. Odwarom ze skrzypu przypisuje się działanie wzmagające odporność tkanki płucnej i zwiększenie jej elastyczności. Bywa stosowany również jako środek pobudzający przemianę materii i wspomagający leczenie otyłości.

Na zdjęciu zielone i silnie rozgałęzione pędy płonne skrzypu polnego. Pędy płodne, zarodnikowe skrzypu polnego są bezzieleniowe, brązowe i ukazują się wiosną, jeszcze przed pędami płonnymi.

Zewnętrznie odwary ze skrzypu znajdują zastosowania w leczeniu schorzeń spojówek, w okładach przy stłuczeniach i kąpielach w wielu problemach skórnych.

Maści ze skrzypem polnym wpływa pozytywnie na regenerację skóry poprzez przyśpieszenie ziarninowania, odbudowy naczyń włosowatych [6]. Pozytywny skutek mają również maści z Equisetum arvense w gojeniu się ran, zmniejszaniu zapaleń i łagodzeniu bólu po zabiegach nacięcia krocza [7].

Wyciągi ze skrzypu polnego wykazują również aktywność [8]:

  • Hamowania hialuronidazy, czyli enzymu rozkładającego kwas hialuronowy.
  • Przeciwzakrzepową i przeciwzapalną.
  • Hamowania agregacji płytek krwi.

 

 


T. Dobrzyński, Botanika Farmaceutyczna, 1968
zespół red. J. Muszyński [et al.] ; red. nacz. Z. Połomski, Vademecum fitoterapii, 1956
J. Muszyński, Farmakognozja, 1957
[1] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16397851/
[2] http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1309781.html
[3[ http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1418951.html
[5] http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1040391.html
[6] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25901493/
[7] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4441770/
[8] http://www.iosrphr.org/papers/v7i2V1/D0702013142.pdf

No Comments

Leave a Reply